“AYO SINAU SESORAH BASA JAWA!”
“Nggawe lan Nindakake Pidhato Resmi kanthi Trep lan Santun”
Media pembelajaran interaktif ini dirancang khusus membantu siswa-siswi kelas IX mendalami seni berpidato Bahasa Jawa (Sesorah) secara lengkap, modern, dan menyenangkan.
Sesorah Resmi & Santun
Pelajari struktur pambuka, isi, panutup, unggah-ungguh basa, hingga teknik penyampaian di depan audiens.
Materi Lengkap
Pangerten, tujuan, struktur, unggah-ungguh basa, lan teknik sesorah.
Contoh Naskah
Kumpulan naskah sesorah resmi sekolah siap baca, edit, & cetak.
Tulis Naskah
Fitur interaktif menyusun naskah sesorah mandiri dengan cek struktur.
Kuis & Evaluasi
Uji pemahaman dengan pilihan ganda dan rubrik penilaian praktik.
Tujuan Pembelajaran
Setelah menggunakan media ini, siswa kelas IX SMP diharapkan mampu menguasai kompetensi berikut:
Pengertian & Fungsi
Menjelaskan pengertian, tujuan, dan fungsi sesorah dalam kehidupan sehari-hari secara tepat.
Struktur Teks
Mengidentifikasi struktur teks sesorah dalam Bahasa Jawa dengan runtut.
Bagian Sesorah
Membedakan bagian pambuka (pembukaan), isi (surasa), dan panutup (penutup) sesorah.
Unggah-Ungguh Basa
Mengenali penggunaan unggah-ungguh basa yang sesuai untuk pidato resmi sekolah.
Menyusun Naskah
Menyusun naskah sesorah resmi dengan struktur runtut dan bahasa santun.
Praktik & Teknik
Mempraktikkan teknik penyampaian dengan lafal, intonasi, ekspresi, sikap, dan kontak mata yang baik.
Evaluasi Penampilan
Mengevaluasi penampilan sesorah berdasarkan rubrik penilaian dan kriteria yang jelas.
Pandhuan Media Pembelajaran
Gunakan navigasi di atas untuk berpindah antar menu Beranda, Tujuan, Materi, Contoh Naskah, Tulis Naskah, Latihan, hingga Kuis.
Baca materi sesorah dengan teliti, pahami penjelasan dalam Bahasa Jawa maupun terjemahan pendukung bahasa Indonesia.
Uji kemampuan melalui aktivitas interaktif pasang struktur, pilih unggah-ungguh basa, dan kuis pilihan ganda dengan skor otomatis.
Gunakan fitur Tulis Naskah untuk membuat naskah sesorah sendiri, lalu gunakan rubrik praktik untuk latihan berpidato.
Pusat Materi Sesorah Basa Jawa
A. Pangerten Sesorah (Pengertian Pidato)
Sesorah yaiku kegiatan micara (berbicara) ing ngarep wong akeh (publik) kanggo ngandharake gagasan, informasi, ajakan, pitutur, utawa pesan tartamtu kanthi terstruktur lan nggunakake Basa Jawa sing trep.
*(Dalam Bahasa Indonesia: Sesorah adalah kegiatan berbicara di depan orang banyak untuk menyampaikan gagasan, informasi, ajakan, nasihat, atau pesan tertentu secara terstruktur.)*
🎯 Tujuan Sesorah
- • Menehi informasi: Nyebarake warta utawa katrangan marang para rawuh.
- • Menehi pangajak: Ngajak audiens nindakake tumindak becik (persuasif).
- • Menehi pitutur: Menehi piwulang luhur utawa nasihat urip.
- • Ngaturake pamrayoga/sambutan: Mewakili panitia utawa instansi.
- • Nglipur audiens: Nyiptakake swasana sing nyenengake.
🏫 Contoh Situasi Sesorah ing Sekolah
B. Struktur Teks Sesorah
Naskah sesorah sing becik kudu disusun kanthi struktur sing cetha lan runtut supaya pesane gampang ditampa dening para rawuh (audiens). Struktur sesorah dipérang dadi telung bagean utami:
Pambuka (Pembukaan)
Bagean wiwitan sing ngemot salam pembuka, pakurmatan marang para tamu/hadirin, puji syukur, lan pengantar topik.
“Assalamu’alaikum warahmatullahi wabarakatuh.
Ingkang kinurmatan Bapak Kepala SMP Negeri 2 Gumelar, Bapak saha Ibu Guru, sarta kanca-kanca kelas IX ingkang kula tresnani.
Sumangga kita ngaturaken puji syukur dhumateng Gusti Allah SWT awit saking rahmatipun, kita saged makempal wonten ing papan menika kanthi wilujeng mboten kirang setunggal menapa.”
Isi / Surasa Basa (Isi / Inti Pidato)
Bagean intine sesorah sing ngandharake gagasan utama, katrangan topik, alasan, conto, utawa ajakan marang audiens.
“Para rawuh ingkang kinurmatan, karesikan lingkungan sekolah minangka tanggel jawab kita sesarengan. Sekolah ingkang resik ndadosaken swasana sinau langkung nyaman lan sehat. Pramila, sumangga kita tansah mbuwang uwuh wonten ing papanipun lan njaga karesikan kelas.”
Panutup (Penutup)
Bagean pungkasan sing ngemot ringkesan, ucapan matur nuwun, nyuwun pangapura menawi wonten kalepatan, lan salam penutup.
“Mekaten ingkang saged kula aturaken. Menawi wonten kalepatan anggen kula matur, kula nyuwun agunging pangapunten.
Wassalamu’alaikum warahmatullahi wabarakatuh.”
C. Unggah-Ungguh Basa ing Sesorah
Nalika nindakake sesorah resmi, utamane ing sangarepe para guru lan wong tuwa, siswa diwajibake nggunakake Basa Jawa sing santun lan trep karo unggah-ungguh basa (tatakrama basa).
Panduan Pemilihan Bahasa:
- ✓ Nggunakake tembung sing sopan lan ora nyleneh.
- ✓ Nggunakake ragam Krama utawa basa resmi sing laras.
- ✓ Nggunakake sapaan penghormatan sing bener (Bapak Kepala Sekolah, Bapak/Ibu Guru).
- ✓ Nghindari tembung kasar utawa basa ngoko lugu marang audiens sing luwih tuwa.
Tabel Perbandingan Ungkapan:
| Ragam Ngoko (Kurang Trep kanggé Sesorah Resmi) | Ragam Krama / Resmi (Trep kanggé Sesorah) |
|---|---|
| Aku arep ngomong... | Kula badhe ngaturaken... |
| Matur nuwun wis teka. | Matur nuwun sampun rawuh. |
| Nyuwun pangapura. | Kula nyuwun agunging pangapunten. |
| Kowe kabeh sing teka... | Para rawuh ingkang kinurmatan... |
D. Teknik Penyampaian Sesorah
Naskah sesorah sing apik bakal kurang maksimal yen ora didukung dening teknik penyampaian sing trep. Perhatikake aspek-aspek penting ing ngisor iki:
Lafal & Artikuluasi
Ucapake saben tembung lan aksara kanthi cetha lan terang, ora pelo utawa kepleset.
Intonasi & Tempo
Atur dhuwur-asreping swara lan tempo (cepet alon) supaya ora nggarisi bosen.
Kontak Mata
Aja mung mandeng naskah wae, sithik-sithik pandeng para audiens kanthi ramah.
Sikap Tubuh
Ngadeg jejeg, mantep, percaya diri, lan nggunakake ekspresi rai sing selaras.
✅ Checklist Persiapan Sadurunge Sesorah:
Contoh Naskah Sesorah Resmi Sekolah
Materi Sesorah Resmi Bahasa Jawa Kelas IX
Penyusunan Naskah Sesorah Interaktif
Isi kolom di bawah ini untuk menyusun naskah sesorah resminya secara runtut.
📄 Hasil Rakitan Naskah Sesorah Sampeyan
Struktur Lengkap ✓Latihan Interaktif Sesorah
Tugas: Cocokake potongan teks ing ngisor iki karo bagean struktur sing bener!
Pilih salah siji bagean (Pambuka, Isi, utawa Panutup) kanggo saben ukara.
“Assalamu’alaikum wr. wb. Ingkang kinurmatan Bapak Kepala Sekolah lan Bapak Ibu Guru...”
“Pramila, sumangga kita sami njaga karesikan lingkungan sekolah supaya tetep sehat lan asri...”
“Mekaten ingkang saged kula aturaken, bilih wonten lepatipun kula nyuwun pangapunten...”
Tugas: Pilih ukara sing paling santun lan trep kanggé sesorah resmi!
1. Nalika arep miwiti ngendika ing sangarepe Bapak/Ibu Guru:
2. Nalika ngaturaken matur nuwun marang para rawuh:
Tugas: Tentukan benar atau salah pernyataan mengenai teknik sesorah berikut!
1. Nalika sesorah, sirah kudu terus nduwur naskah tanpa natab audiens.
2. Intonasi lan volume swara kudu diatur supaya kepireng cetha dening para rawuh.
Kuis Pilihan Ganda Sesorah
Hasil Evaluasi Sesorah
-
-
📋 Rubrik Penilaian Praktik Sesorah
Gunakan rubrik ini untuk refleksi mandiri atau penilaian guru saat siswa mempraktikkan pidato di depan kelas.
| Aspek Penilaian | Kriteria Utama | Skor Maksimal |
|---|---|---|
| 1. Kelengkapan Struktur | Pambuka, isi, lan panutup disusun kanthi lengkap lan runtut. | 20 |
| 2. Unggah-Ungguh Basa | Nggunakake ragam basa Krama lan pilihan tembung sing santun. | 20 |
| 3. Lafal & Artikuluasi | Ucapake saben tembung cetha, ora pelo, lan trep. | 15 |
| 4. Intonasi & Volume | Tempo, dhuwur-asreping swara, lan volume pas lan kepireng. | 15 |
| 5. Ekspresi & Kontak Mata | Rai sumeh, ekspresi laras karo isi pidato, lan natab audiens. | 15 |
| 6. Sikap & Percaya Diri | Ngadeg jejeg, mantep, tenang, lan ora kaku. | 15 |
Tentang Media Pembelajaran
Identitas Media
Mata Pelajaran: Bahasa Jawa
Kelas: IX SMP
Kurikulum: Kurikulum Merdeka
Materi: Sesorah (Pidato Basa Jawa)
Identitas Pengembang
Nama Pengembang: Nopidha Ardyansah, S.Pd., M.Pd.
Jabatan: Kepala SMP Negeri 2 Gumelar
Sekolah: SMP Negeri 2 Gumelar, Banyumas
Pesan Motivasi Belajar
“Ayo wani sesorah nganggo Basa Jawa sing trep lan santun. Latihen swara, tata krama, lan kapercayan dhiri supaya bisa dadi siswa sing trampil lan ngajeni budaya Jawa.”