AYO SINAU GEGURITAN!
“Ngrasakake Rasa, Ngerteni Makna, lan Nguri-uri Sastra Jawa.”
Apresiasi Sastra
Latihan maca lan ngrapetake makna geguritan kanthi rasa lan penghayatan.
Kreativitas Nulis
Gawe geguritan kanthi ide pengalaman, alam, lan budaya sakiwa tengenmu.
Uji Kabisan
Uji pemahamanmu liwat kuis interaktif lan evaluasi kanthi nilai langsung.
Tujuan Pembelajaran
Apa wae sing bakal dikuasai sawise sinau nganggo media iki?
Peserta didik mampu menjelaskan pengertian geguritan sebagai karya sastra berbentuk puisi berbahasa Jawa.
Peserta didik mampu mengenali ciri-ciri geguritan tradisional dan geguritan modern.
Peserta didik mampu mengidentifikasi unsur fisik dan unsur batin dalam geguritan.
Peserta didik mampu menjelaskan tema, rasa, nada, suasana, diksi, citraan, rima, dan amanat.
Peserta didik mampu membaca geguritan dengan lafal, intonasi, ekspresi, lan penghayatan kang pas.
Peserta didik mampu menganalisis makna lan pesan moral kang terkandung ing geguritan.
Target Utama Nulis Karya:
Peserta didik mampu menulis geguritan sederhana berdasarkan pengalaman, lingkungan, budaya, utawa kehidupan sehari-hari.
Apa Kuwi Geguritan?
Pangerten Geguritan
Geguritan yaiku salah sawijining karya sastra Jawa kang awujud puisi. Geguritan nggunakake basa Jawa kang endah (endahing basa) kanggo ngandharake rasa pangrasa, pikiran, pengalaman, lan gagasan saka panganggit (penulis).
Isi lan Temane Geguritan
Geguritan bisa nyritakake macem-macem babagan ing urip, kayata:
- Rasa tresna lan kasetyan
- Kaendahan alam lan lingkungan
- Kulawarga lan persahabatan
- Perjuangan lan pendidikan
- Nguri-uri budaya lan kritik sosial
“Endahing geguritan iku tinemu ing pemilihing tembung kang mawa rasa, rima kang tinata, lan makna kang jero.”
Jinise Geguritan
Geguritan dibedakake dadi rong jinis utama miturut paugerane.
Geguritan Tradisional (Kuna)
Geguritan kang isih terikat dening macem-macem paugeran (aturan) baku, kayata tembang macapat utawa geguritan kuno.
- Guru Gatra: Cacahe larik (baris) saben sabait.
- Guru Wilangan: Cacahe wanda (suku kata) saben salarik.
- Guru Lagu: Tibaning swara vokal ing pungkasaning larik.
- Dihandharake kanthi tembung purwakanthi: "Sun gegurit..."
Geguritan Modern (Bebas)
Geguritan kang luwih bebas, ora terikat dening guru gatra, guru wilangan, lan guru lagu.
- Bebas ing cacahe baris lan bait.
- Bebas milih tembung (diksi) kang endah lan mawa isi.
- Ngintegake imajinasi, piwulang rasa, lan rasa kaendahan basa.
- Nggunakake basa Jawa padintenan kang diolah puitis.
Cathetan Pembelajaran: Pengelompokan lan istilah geguritan bisa beda miturut buku ajar utawa tradisi sastra. Ing pamulangan kelas VIII SMP iki, kita luwih akeh nyinaoni babagan **Geguritan Modern (Bebas)**.
Unsur-Unsur Pambangun Geguritan
Klik kartu ing ngisor iki kanggo ndeleng panjelasane!
Pemilihan tembung kang trep lan endah dening panganggit...
Gambaran angen-angen sing nggawe pamaos seolah-olah...
Tembung sing bisa ditangkap dening indra...
Gaya basa kias kanggo nambah kaendahan lan kesenianing...
Baleni swara vokal, konsonan, utawa tembung...
Wujud tatanan larik, bait, lan wangun penulisan...
Gagasan pokok utawa ide utama kang dadi lelendhesaning...
Sikap lan perasaan pengarang marang pokok masalah...
Sikap pengarang marang pamaos (kayata nasehati...)
Kahanan batin pamaos sawise moco geguritan...
Pitikus utawa pesan moral kang pengin disampaikan...
Tuladha Geguritan
Wacanen geguritan ing ngisor iki kanthi cetha lan rasakna maknane!
SEKOLAHKU
Ing esuk kang kebak pangarep-arep,
Srengenge sumunar madhangi bumi.
Aku mlaku nggawa impen,
Menyang sekolah ngudi kawruh.
Guru paring tuladha,
Kanca-kanca padha nyengkuyung.
Kanthi tekad lan usaha,
Masa ngarep dakgayuh kanthi bungah.
Sekolahku papan sinau,
Nandur budi lan kawruh.
Muga aku bisa dadi wong migunani,
Kanggo kulawarga, bangsa, lan nagari.
Analisis Unsur Geguritan "Sekolahku"
Ayo Nganalisis Geguritan
Pilih wangsulan kang paling trep adhedhasar geguritan "Sekolahku"!
Ayo Maca Geguritan
Sinau teknik lan teknik maca geguritan kanthi penghayatan kang apik.
4 W (Wicara, Wiraga, Wirama, Wirasa)
Ngucapake tembung-tembung Jawa kanthi cetha lan tepat (A, I, U, E, O lan konsonan d, dh, t, th).
Nganggo munggah-mudhuning swara lan alon-cepeting maca kang pas karo kahanan.
Obahing awak lan owahing rai (mimik wujud) kang cocog karo isining geguritan.
Ngrasakake sakabehing isi geguritan saengga pamaos lan pamireng melu ngrasakake.
Penandha Jeda Maca
Gunakake tanda ing ngisor iki nalika latihan maca:
/: Muncis sadhela (setara koma)//: Muncis rodho suwe (setara titik)^: Swara munggah/dhuwur
Ing esuk / kang kebak pangarep-arep, //
Srengenge sumunar ^ / madhangi bumi. //
Ayo Nulis Geguritan
Gawea geguritan sederana kanthi kreasi lan ide-idemu dhewe!
Tampilan Karya
Asil geguritan sing ditulisi bakal muncul ing kene...
Rubrik Penilaian Guru
- Kesesuaian Tema (Skor Maks 25)
- Pilihan Diksi Puitis (Skor Maks 25)
- Citraan lan Rima (Skor Maks 25)
- Pesan Moral/Amanat (Skor Maks 25)
Kuis Interaktif
Kuis Selesai!
Hasil skor kuis interaktif geguritanmu:
Evaluasi Akhir Pasinaon
Jawab sakabehe pitakon ing ngisor iki kanggo ngerteni tingkat pemahamanmu!
Asil Evaluasi Akhir
Pembahasan Kunci Wangsulan:
Peta Konsep Geguritan
- Tradisional (Terikat Paugeran)
- Modern (Bebas)
- Diksi & Citraan
- Majas & Purwakanthi
- Tipografi & Tembung Konkret
- Tema & Rasa
- Nada & Swasana
- Amanat / Pesan Moral
Refleksi Belajar
Apa sing wis kok sinaoni ing dina iki?
Profil Pengembang Media
Nopidha Ardyansah, S.Pd., M.Pd.
Kepala SMP Negeri 2 Gumelar
SMP Negeri 2 Gumelar, Banyumas, Jawa Tengah