Unggah-Ungguh Basa & Perangan Awak
Sugeng rawuh ing Media Pembelajaran Interaktif Basa Jawa! Sadherek bakal nyinaoni carane guneman nggunakake tata krama ingkang leres, mbedakake basa Ngoko lan Krama, lan mangerteni aran-aran perangan awak.
"Sugeng Panggihan Para Siswa!"
IDENTITAS MEDIA & PENGEMBANG
Pengembang: Nopidha Ardyansah, S.Pd., M.Pd.
Jabatan: Kepala SMP Negeri 2 Gumelar
Instansi: SMP Negeri 2 Gumelar, Banyumas
Unggah-Ungguh Basa
Paham babagan Ngoko Lugu, Ngoko Alus, Krama Lugu, lan Krama Alus manut lawan bicara.
Perangan Awak Interaktif
Mawas gambar lan tabel perangan awak ing basa Ngoko lan Krama Inggil kanti gampang.
Latihan & Evaluasi
Uji kemampuan lumantar soal-soal interaktif kanthi skor langsung lan pembahasan.
Tujuan Pembelajaran & Indikator
Capaian pembelajaran mata pelajaran Bahasa Jawa Kelas VIII SMP Kurikulum Merdeka.
Tujuan Pembelajaran
- Memahami prinsip unggah-ungguh basa Jawa dalam kehidupan sehari-hari.
- Membedakan penggunaan basa Ngoko dan basa Krama sesuai lawan bicara dan situasi.
- Mengidentifikasi kosakata perangan awak dalam basa Ngoko dan padanan Krama yang tepat.
- Menyusun dan mempraktikkan pacelathon dengan tata krama yang sopan.
Indikator Keberhasilan
- Mampu menyebutkan minimal 10 nama perangan awak ing basa Ngoko lan Krama.
- Mampu memilih ragam basa (Ngoko/Krama) ing simulasi pacelathon kanthi nilai > 80.
- Mampu mengoreksi kesalahan unggah-ungguh basa ing teks percakapan.
- Menunjukkan sikap santun lan ngajeni marang wong tuwa sarta guru.
Peta Konsep Materi
Alur keterkaitan konsep pembelajaran Basa Jawa Kelas VIII.
UNGGAH-UNGGUH BASA JAWA
Kelas VIII SMP / MTs
Ragam Basa
Ngoko (Lugu & Alus)
Krama (Lugu & Alus)
Perangan Awak
Tembung Ngoko
Padanan Krama Inggil
Penerapan Pacelathon
Kancan Sebaya / Guru
Wong Tuwa / Tamu
Unggah-Ungguh Basa Jawa Lanjutan
Panggunaning ragam basa manut tataran hubungan sosial, umur, lan kahanan.
Prinsip Utami Unggah-Ungguh:
Pamilihing ragam basa ora mung gumantung umur lawan bicara, nanging uga nimbang-nimbang sesambungan sosial (kedekatan), kahanan (situasi), lan tujuwan pirembugan. Ing basa Jawa, krama inggil digunakake kanggo ngurmati wong liya, dudu kanggo awake dhewe.
Basa Ngoko Lugu
Basa Kasar / Kanca Akrab
Wujud: Kabeh tembunge nggunakake tembung ngoko tanpa dicampuri tembung krama.
Panganggone: Digunakake marang kanca akrab/sebaya, wong tuwa marang bocah/anak, utawa marang wong sing luwih dhuwur kalayangane.
Tuladha Percakapan (Kanca Sebaya):
"Kowe mengko sore sida mlaku-mlaku menyang alun-alun ora, Budi?"
Basa Ngoko Alus
Ngoko + Krama Inggil
Wujud: Tembunge ngoko dicampuri tembung Krama Inggil kanggo wong sing diajak guneman (lawan bicara) utawa sing digunem.
Panganggone: Kanca akrab nanging ngurmati (tuladha: marang kanca pimpinan/sedulur tuwa).
Tuladha Percakapan (Sedulur Tuwa):
"Mba, panjenengan mau wis dhahar apa durung?"
Basa Krama Lugu
Krama Sedeng
Wujud: Kabeh tembunge migunakake krama lugu (ora nganti krama inggil).
Panganggone: Guneman marang wong sing durung pati akrab utawa kanca sing nembe kenal.
Tuladha Percakapan:
"Sampeyan badhe tindak teng pundi mas?"
Basa Krama Alus (Inggil)
Basa Halus Paling Dhuwur
Wujud: Tembung krama dipunimbahi tembung Krama Inggil tumrap lawan bicara.
Panganggone: Murid marang guru, anak marang wong tuwa, utawa marang tamu/tatanan resmi.
Tuladha Percakapan (Siswa marang Guru):
"Nyuwun sewu Pak Guru, panjenengan mangke badhe ngasta wonten kelas VIII A jam pinten?"
Basa Ngoko & Krama Perangan Awak
Klik bagian tubuh utawa kartu kosakata ing ngisor iki kanggo ndeleng artine!
CATETAN SANGAT PENTING:
Tembung Krama Inggil (kayata: Mustaka, Asta, Suku, Padharan) mung digunakake kanggo NGURMATI WONG LIYA / WONG TUWA. Aja pisan-pisan nggunakake Krama Inggil kanggo awake dhewe! Tuladha: "Asta kula sakit" (SALA) -> Sing leres: "Tangan kula sakit" utawa "Asta panjenengan sakit?".
Klik perangan awak ing gambar!
Sirah
KepalaBasa Ngoko:
Sirah
Basa Krama / Krama Inggil:
Mustaka
Tuladha Ukara (Contoh Kalimat):
Kanggo awake dhewe (Ngoko/Krama Lugu): "Sirahku rada mumet kawit mau esuk."
Kanggo wong liya (Krama Inggil): "Mustakanipun Pak Guru ingkang pusing."
| No | Basa Ngoko | Basa Krama Inggil | Arti Bahasa Indonesia | Aksi |
|---|
Simulasi Pacelathon Bercabang
Pilih opsi wangsulan ingkang leres miturut unggah-ungguh basa!
Siswa nyuwun idin badhe teng kamar mandi ing tengah jam pelajaran.
Pilih Wangsulanmu:
Latihan Interaktif Variatif
Latih pemahamanmu liwat macem-macem jinis soal ing ngisor iki!
Soal Latihan 1 / 3
Ukara ing ngisor iki sing migunakake basa Krama Alus sing leres yaiku...
Pasangake tembung Ngoko ing sisih kiwa karo tembung Krama Inggil sing cocog ing sisih tengen!
Evaluasi Akhir Pembelajaran
Sampun Siap Evaluasi?
Evaluasi iki kasusun saka 10 soal pilihan ganda. Nilai bakal dihitung kanthi rumus:
(Jumlah Benar / Total Soal) x 100
...
Ringkasan Hasil Evaluasi
...
Jawaban Benar
0
Jawaban Salah
0
Refleksi Diri
Wangsuli pitakonan ing ngisor iki kanggo ngukur pemahaman lan sikapmu.
1. Apa bedane cara guneman nalika kowe ngomong karo kanca sebaya tinimbang karo Bapak/Ibu Guru?
2. Kosakata perangan awak ing basa Krama Inggil apa wae sing tembe wae kowe ngerteni dina iki?
3. Mengapa kita perlu menerapkan unggah-ungguh basa Jawa dalam kehidupan sehari-hari?
Nopidha Ardyansah, S.Pd., M.Pd.
Kepala SMP Negeri 2 Gumelar
SMP Negeri 2 Gumelar, Kabupaten Banyumas, Jawa Tengah
Media Pembelajaran Interaktif Basa Jawa punika dipunrencanakaken lan dipunbangun minangka wujud komitmen salehing nglestarekaken basa, sastra, lan kabudayan Jawa ing era digital Kurikulum Merdeka.
Kanthi wontenipun media berbasis HTML5 ingkang fleksibel lan interaktif punika, dipun-ajab para siswa SMP Kelas VIII saged nyinaoni unggah-ungguh basa Jawa kanthi langkung gampil, ngresepaken, sarta seneng tanpa rasa sepa.