MEDIA PEMBELAJARAN INTERAKTIF
BAHASA JAWA
Teks Deskripsi lan Dongeng / Cerita Rakyat Jawa
Rumah Joglo
Wayang & Dongeng
Pemandangan Alam
Siswa SMP Kelas VII
Pengembang Media
Nopidha Ardyansah, S.Pd., M.Pd.
Kepala SMP Negeri 2 Gumelar, Banyumas
MENU UTAMA PEMBELAJARAN
Pilih salah siji menu ing ngisor iki kanggo miwiti sinau:
1. Pambuka
Pengantar media lan pituduh sinau.
2. Tujuan Pembelajaran
Capaian lan tujuan materi.
3. Teks Deskripsi
Pengertian, ciri, lan tuladha teks.
4. Dongeng / Cerita Rakyat
Jinis lan kartu dongeng Jawa.
5. Unsur Intrinsik
Tema, tokoh, latar, lan amanat.
6. Ayo Maca Crita
Maca dongeng Timun Mas interaktif.
7. Ayo Nyritakake Maneh
Gladhen nyritakake isi dongeng.
8. Latihan Interaktif
Gladhen soal-soal variatif.
9. Kuis Evaluasi
Tes pemahaman pungkasan (15 soal).
10. Refleksi Pembelajaran
Ngreflèksèkaké asiling sinau.
11. Profil Pengembang
Informasi pengembang media.
1. PAMBUKA (PENDAHULUAN)
Sugeng priyagung lan sugeng rawuh para siswa kelas VII SMP ing Media Pembelajaran Interaktif Bahasa Jawa. Media punika dirancang khusus adhedhasar Kurikulum Merdeka kangge nyengkuyung piwulangan Basa Jawa supados luwih gampang, nyenengake, lan interaktif.
Pituduh Nggunakake Media (Petunjuk Penggunaan):
- Gunakan navigasi menu utama utawi tombol sabanjure/sadurunge kanggo ngoper kaca.
- Waca lan pahami materi Teks Deskripsi lan Dongeng kanthi titi.
- Tindakake gladhen interaktif lan aktivitas nyritakake maneh cerita.
- Garap Kuis Evaluasi ing pungkasan materi kanggo ngukur tingkat pemahamanmu.
- Gunakan tombol suara gamelan ing sisih dhuwur yen pengin krungu musik pengiring.
2. TUJUAN PEMBELAJARAN
Sawise ngetutake piwulangan nggunakake media iki, siswa diajab bisa:
Njelasake tegese (pengertian) lan ciri-ciri teks deskripsi kanthi bener.
Ngidentifikasi struktur lan unsur kebahasaan teks deskripsi sederhana.
Aham lan ngerti isine dongeng utawa cerita rakyat Jawa sing diwaca.
Ngidentifikasi unsur intrinsik cerita (tema, tokoh, watak, alur, latar, konflik, lan amanat).
Njelasake nilai moral, sosial, lan budaya ing cerita rakyat Jawa.
Nata urutan prastawa (peristiwa) ing cerita kanthi runtut lan trep.
Nyritakake maneh isi dongeng nggunakake basa Jawa dhewe kanthi lesan utawa tulisan.
Nuduhake sikap ngajeni lan tresna marang budaya sarta kearifan lokal Jawa.
3. MATERI TEKS DESKRIPSI
1. Pengertian Teks Deskripsi
Teks deskripsi yaiku teks utawa karangan sing nggambarake sawijining obyek, papan panggonan, utawa kahanan kanthi rinci lan jelas. Ancase (tujuane) supaya wong sing moco seolah-olah bisa ndeleng, krungu, utawa ngrasakake dhewe apa sing digambarake ing teks kasebut.
2. Ciri-ciri Teks Deskripsi
- Nggambarake obyek kanthi rinci lan khusus.
- Nglibatake panca indra (paningal, pangrungu, pangganda, lan liya-liyane).
- Nggunakake tembung kahanan (kata sifat).
- Nggawe pamaca ngrasakake kahanan ing teks.
3. Struktur Teks Deskripsi
Gambaran umum ngenani obyek sing dideskripsikake (jeneng obyek, papan, lan sapanunggalane).
Rincian bagian-bagian obyek adhedhasar pangamatan panca indra.
Kesan umum utawa simpulan penulis marang obyek sing dideskripsikake.
4. Tuladha Teks Deskripsi Berbahasa Jawa
Kaendahan Desa Gumelar
"Desa Gumelar dumunung ing Kabupaten Banyumas. Hawane seger lan lingkungane katon asri. Ing sakupenge desa ana sawah sing amba, wit-witan kang ijo royo-royo, lan gunung sing katon endah saka kadohan. Esuk-esuk, swarane manuk keprungu saka wit-witan. Masyarakat urip rukun lan padha gotong royong. Kahanan iki ndadekake Desa Gumelar dadi papan sing nyenengake kanggo urip."
Ilustrasi: Pemandangan pedesaan asri ing Desa Gumelar kanthi sawah ijo, latar gunung, lan hawa seger.
Aktivitas Cepat: Tentukan Kata Sifat (Tembung Kahanan)
Klik tembung sing kalebu tembung kahanan (kata sifat) ing ngisor iki:
4. MATERI DONGENG / CERITA RAKYAT JAWA
Dongeng / Cerita Rakyat yaiku cerita khayalan utawa rekaos (fiksi) sing berkembang ing masyarakat lan diwarisake kanthi turun-temurun. Cerita rakyat ngandhut piwulang moral, nilai budaya, lan kearifan lokal.
Kartu Cerita Rakyat Jawa (Klik kanggo ndeleng ringkasan):
Timun Mas
Perjuangan lan keberanian Timun Mas ngadhepi Buto Ijo kanthi bekal ajaib.
Waca Ringkasan →Rawa Pening
Legenda Baru Klinthing lan asal-usul dumadining Rawa Pening.
Waca Ringkasan →Jaka Tarub
Kisah Jaka Tarub lan Nawangwulan babagan kejujuran lan janjine.
Waca Ringkasan →Ande-Ande Lumut
Kesetiaan lan ketulusan ati Klenting Kuning nemoni Pangeran.
Waca Ringkasan →Bawang Merah & Putih
Piwulang kabecikan ati lawan watak sengit lan serakah.
Waca Ringkasan →5. UNSUR INTRINSIK CRITA
Unsur intrinsik yaiku unsur-unsur sing mbangun cerita saka njerone cerita iku dhewe.
1. Tema
Gagasan pokok utawa ide utama sing dadi dhasaring cerita.
2. Tokoh
Paraga utawa wong sing ngalami prastawa ing njero cerita.
3. Watak / Penokohan
Sipat utawa karakter paraga (tuladha: becik, serakah, wani).
4. Alur (Plot)
Urut-urutane prastawa ing cerita (maju, mundur, utawa campuran).
5. Latar (Setting)
Papan panggonan, wektu, lan swasana ing cerita.
6. Konflik & Amanat
Masalah lan piwulang/pesen moral sing disampaike pangripta.
Tuladha Analisis Unsur Intrinsik Dongeng "Timun Mas"
- Tema: Keberanian lan perjuangan ngadhepi bebaya.
- Tokoh: Timun Mas, Mbok Sirni, lan Buto Ijo.
- Watak: Timun Mas (wani, cerdik), Mbok Sirni (welas asih), Buto Ijo (serakah, kejem).
- Alur: Alur maju (diwiwiti saka panyuwunan anak nganti Buto Ijo kalah).
- Latar: Omah desa, alas, swasana medeni lan bungah.
- Amanat: Usaha, donga, lan keberanian bisa nulungi kita saka kasusahan.
6. AYO MACA CRITA: TIMUN MAS
7. AYO NYRITAKAKE MANEH
5 Langkah Nulis/Nyritakake Maneh Isi Dongeng:
- Waca kabeh isi dongeng kanthi titi lan paham.
- Cathet paraga (tokoh), watak, lan latare.
- Urutake prastawa wigati (penting) saka awal tekan pungkasan.
- Gunakake tembung panyambung wektu (wiwitane, banjur, sawise kuwi, pungkasane).
- Ceritakake maneh nganggo basamu dhewe kanthi cetha.
Gladhen Nulis Ringkasan / Crita Maneh:
Rubrik Assessment / Penilaian Nyritakake Maneh:
8. LATIHAN INTERAKTIF
Wangsulana pitakon-pitakon ing ngisor iki kanggo latihan pemahamanmu:
9. KUIS EVALUASI AKHIR
ASIL KUIS EVALUASI
10. REFLEKSI PEMBELAJARAN
Rangkuman Refleksimu:
PROFIL PENGEMBANG
Nopidha Ardyansah, S.Pd., M.Pd.
Kepala SMP Negeri 2 Gumelar
SMP Negeri 2 Gumelar, Kabupaten Banyumas
Media pembelajaran interaktif Bahasa Jawa kelas VII SMP iki dikembangake minangka wujud komitmen ing njero nglestarekake basa, sastra, lan budaya Jawa adhedhasar Kurikulum Merdeka. Dikarepake media iki bisa nggampangake para siswa anggone paham materi Teks Deskripsi lan Dongeng Jawa kanthi nyenengake lan kontekstual.